Integracja‎ > ‎

Mutyzm wybiórczy

- Mamo, dlaczego ta dziewczynka nie mówi?

- nie mówi, bo się boi?

- a czego się boi?

- boi się mówić…


Jesteśmy w stanie wyobrazić sobie strach, można bać się pająków, psów, ciemności, klasówki, egzaminu, ale czy można bać się mówić?

Odpowiedzią na to pytanie jest mutyzm wybiórczy


Mutyzm wybiórczy (selektywny)

Według Ameryce Psychiatry Asssotiation jest to ”zaburzenie wieku dziecięcego charakteryzujące się stałą niemożności mówienia w wybranych sytuacjach społecznych, (w których mówienie jest oczekiwane, np. w szkole) pomimo mówienia w innych sytuacjach”.

Inaczej mówiąc mutyzm wybiórczy to zaburzenie wieku dziecięcego o podłożu lękowym. Jego specyfika polega na niemożności mówienia w niektórych sytuacjach społecznych. W innych sytuacjach dziecko jest w stanie mówić w sposób adekwatny do swojego wieku. Obecnie króluje pogląd, że dziecko rodzi się z predyspozycjami lękowymi, wynikającymi z podatności układu nerwowego. Stają się one bardziej zauważalne dopiero w wieku kilku lat w towarzystwie jakichś ważnych wydarzeń, które mają miejsce w życiu dziecka, np. pójście do przedszkola.

Częstotliwość występowania tego zaburzenia to (wg Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry z 2002 r.) siedmioro dzieci na tysiąc. Mutyzm dotyczy prawie trzykrotnie częściej dziewczynek niż chłopców (proporcja liczby dziewczynek do liczby chłopców wynosi 2,6 do 1).


Rys historyczny

Pierwsze wzmianki opisujące przypadek afazji dobrowolnej pojawiły się w roku 1877 zostały opisane przez Kassumaula (aphasia volentaria). W 1934 roku angielski lekarz Tramer wprowadził termin “elektive mutism”, czyli mutyzm “wynikający z wyboru”.

Pojęcie mutyzm wybiórczy jako jednostka chorobowa w klasyfikacji chorób DSM IV pojawił się dopiero w 1994 roku.


Przyczyny mutyzmu:

Do przyczyn mutyzmu zalicza się wiele czynników:

„zaburzenie to może być wynikiem wielu ścieżek odzwierciedlających złożone interakcje wśród wielu systemów genetycznych, temperamentalnych, psychologicznych, rozwojowych i społecznych.” (Chan, Price and Stein, 2006)

Prawdziwe przyczyny braku mówienia są natury psychologicznej, a ściślej ujmując - wynikają z rzeczywiście odczuwanego lęku i innych trudnych uczuć. Rozpoznanie musi być poprzedzone dokładną diagnozą stanu psychicznego i somatycznego dziecka. Konieczne jest wykluczenie zaburzeń słuchu oraz neurologicznych przyczyn zaburzeń mowy.

Dziecko z mutyzmem selektywnym funkcjonuje, więc zazwyczaj w normie rozwojowej i intelektualnej. Potrafi mówić, a nawet jest gadatliwe i hałaśliwe w wybranym przez siebie otoczeniu, najczęściej domu rodzinnym. Jedynie około 20-30% dzieci z mutyzmem selektywnym ma zaburzenia mowy, nie jest to jednak przyczyna zaburzenia, tylko cecha towarzysząca (Cohan, 2008). Brak mówienia nie wynika również z krnąbrności, zuchwalstwa czy manipulowania. Mutyzm wybiórczy należy raczej rozpatrywać w kategoriach zaburzenia lękowego oraz fobii przed mówieniem


Cechy charakterystyczne mutyzmu wybiórczego:

  • Początek w wieku 3-5 lat

  • Częstszy u dziewczynek niż u chłopców

  • Częściej występuje u dzieci dwujęzycznych

  • Może trwać od kilku miesięcy do kilku lat

  • Mogą współwystępować zaburzenie mowy i języka oraz zaburzenia lękowe


Do objawów towarzyszących zaliczyć można:

  • Nieśmiałość (jednak dziecko z mutyzmem wybiórczym wcale nie musi być nieśmiałe)

  • Wycofanie

  • Lęk przed społeczną kompromitacją

  • Izolacja społeczna

  • Uzależnienie się od rodziny

  • Negatywizm i upór

  • Zachowania opozycyjno- buntownicze ujawniające się szczególnie w domu

Czynniki predysponujące:

  • Zaburzenia mowy i języka

  • Lęk

  • Izolacja geograficzna lub społeczna

  • Rodzina należąca do mniejszości etnicznej lub językowej

  • Negatywne modele komunikacji

  • Występowanie w rodzinie nieśmiałości, mutyzmu, wybiórczego, lub innego zaburzenia mowy lub języka

  • Historia rodzinna chorób psychicznych


Kryteria diagnostyczne mutyzmu wybiorczego według ICD 10 F94.0


1) Ekspresja i rozumienie języka przez dziecko w granicach dwóch odchyleń standartowych

2) Możliwa do potwierdzenie niemożność mówienia w wybranych sytuacjach, pomimo mówienia w innych sytuacjach

3) Czas trwania przekracza 4 tygodnie

4) Zaburzenia nie wyjaśnia brak znajomości języka mówionego wymaganego w sytuacjach społecznych, w których występuje niemożność mówienia


Kryteria według DSM 5 (APA, 2013)


1)W niektórych okolicznościach mówi normalnie, w innych -nie mówi wcale

2) Zaburzenie wpływa na funkcjonowanie w sytuacjach edukacyjnych i przeszkadza w komunikowaniu sie z otoczeniem

3) Problem trwa co najmniej miesiąc (nie ogranicza się do pierwszego miesiąca w szkole)

4) Dziecko zna język, w którym ma mówić i nie występują żadne okoliczności utrudniające mu posługiwanie się danym językiem

5) Nie wystepują inne zaburzenia komunikacji (np. jąkanie0, całościowe zaburzenia rozwoju (autyzm), zaburzenia psychotyczne (schizofernia).


Aby zdiagnozować mutyzm wybiórczy należy wykluczyć;

  • Poważne zaburzenie mowy (20-30% dzieci z MW ma zaburzenia językowe ale to nie one powodują brak mowy)

  • Defekty organiczne: uszkodzenie ośrodków mowy, brak słuchu i inne

  • Autyzm, zespół Aspergera

  • Upośledzenie umysłowe

  • Fobie,( zaburzenie adaptacyjno- lękowe)


Mutyzm wybiórczy- stopnie społecznej komunikacji: wg Shipon-Blum


  1. Poziom 0- dziecko nie komunikuje się – (całkowity brak społecznego zaangażowania), nie odpowiada, nie inicjuje kontaktu.

Dziecko wydaje się być sparaliżowane, nie nawiązuje kontaktu wzrokowego, twarz bez wyrazu, bez emocji.

  1. Poziom 1- Istnieje komunikacja (niewerbalna lub werbalna)

1a- komunikacja niewerbalna- dziecko wskazuje, odpowiada, kiwa głową, pisze, używa języka migowego, używa przedmiotów do skomunikowania się

1b- inicjuje kontakt- zwraca na siebie uwagę przy pomocy gestu, pisząc, używając przedmiotów

  1. Poziom 2- Przejście do komunikacji werbalnej

2a- dziecko odpowiada jakimkolwiek dźwiękiem (np. odgłosy zwierząt, naśladuje dźwięki), odpowiada przez pośrednika lub przy użyciu aparatu wzmacniającego dźwięk (np. mikrofon).

2b- inicjuje kontakt jakimkolwiek dźwiękiem lub przez pośrednika.

  1. Poziom 3- Komunikacja werbalna

3a- dziecko odpowiada, może to być mowa z użyciem wymyślonych przez dziecko słów, czytając przygotowany tekst, używając szepty, mowy

3b- inicjuje kontakt- mowa z użyciem wymyślonych słów, szept (należy zachęcać dziecko do głośnego mówienia, aby nie utrwalać szeptu).


W przypadku mutyzmu wybiórczego ważna jest wczesna diagnoza, a także odpowiednia terapia, które przyczynić się mogą do złagodzenia objawów autyzmu, a nawet go wyeliminować. Bardzo ważne jest uświadomienie rodzicom, że jakiekolwiek wywieranie na dziecku presji odnosi skutek przeciwny od zamierzonego. W takiej sytuacji niezwykle istotne jest okazywanie zrozumienia oraz cierpliwość.

Często zdarza się, że specjalistyczna pomoc jest potrzebna także rodzicom.



Gdzie można szukać pomocy:


  • Lokalne poradnie psychologiczno-pedagogiczne







Wszystkim zainteresowanym polecam film na temat mutyzmu wybiórczego:



Materiał przygotowany na podstawie materiałów udostępnionych przez fundację „Mówię”, po szkoleniu: „I stopnia dla specjalistów dla specjalistów- Pomoc psychologiczna dziecku z mutyzmem wybiórczym i jego rodzinie”.